In de schijnwerpers

Bernhard van Welzenes, de aalmoezenier van de kermis

Niet elke kermisicoon reist met een attractie. Aan boord van zijn eigen schip in Nijmegen vertelde pater Bernhard van Welzenes zijn verhaal in de podcast Kermis Iconen. Bijna vijfentachtig jaar oud, en al meer dan een halve eeuw de geestelijk verzorger van de kermis, de binnenvaart en het circus.

Van de binnenvaart naar de kermis

Het reizen zit Bernhard in het bloed: zijn moeder was een schipperskind uit de binnenvaart. Zelf werd hij pater bij de salesianen van Don Bosco. In 1969, hij was net dertig, vroeg een oudere pater hem of hij zijn opvolger wilde worden als aalmoezenier van de schippers — en hij zei meteen ja. Via de kermiskinderen in Arnhem en een telefoontje van de familie Sipkema, toen daar iemand overleed, rolde hij ook de kermiswereld in. Een sollicitatie heeft hij er nooit voor geschreven; alles kwam op zijn pad. Inmiddels is hij zo'n 70.000 kilometer per jaar onderweg om bij "zijn" mensen te zijn.

De kermismis op de autoscooter

Wie de kermis kent, kent de kermismis: de eucharistieviering die tijdens het seizoen wordt gehouden op de vloer van de autoscooter, met de botsauto's als zitplaatsen rondom het altaar. De huiskerk van de kermis, noemt Bernhard het. Zijn stijl is daarbij altijd dezelfde — niet boven de mensen op een verhoging, maar er middenin. "Luisteren is een werkwoord", is een van zijn stellingen, en "kijken" ook. Tijdens corona begon hij een eigen podcast en een wekelijkse livestream, juist om contact te houden met de reizende gemeenschappen die anders elk een andere kant op trekken.

"Wij zijn de grootste publieksvermaker van Nederland"

Aan trots mag het de kermis van Bernhard niet ontbreken. Op Koningsdag alleen al staan er honderd kermissen door het land, samen goed voor miljoenen bezoekers. De kermisfamilies zijn de artiesten die het feest brengen, vindt hij, en dat mogen ze veel meer uitdragen. Zijn zorg zit bij de kleine dingen die het vak zwaar maken — de opleiding van de kinderen, en het gevoel dat zulke kleine, reizende beroepsgroepen politiek nauwelijks worden gezien. Maar de kracht, zegt hij, is de samenhorigheid: de kermis, de binnenvaart en het circus zijn hechte gemeenschappen waar mensen elkaar nog echt kennen.

De kermis als erfgoed

Dat de Nederlandse kermis op de lijst van immaterieel erfgoed staat, is mede te danken aan mensen als Bernhard, die er samen met anderen hard aan trokken. Precies daarom bewaren wij op Kermis.nl niet alleen de agenda van vandaag, maar ook de verhalen en de geschiedenis eromheen. Het portret van een aalmoezenier hoort daar net zo goed bij als dat van een draaimolen of een oliebollenkraam: de kermis is gemaakt van mensen, en Bernhard van Welzenes stond er vijfenvijftig jaar middenin.

Verhalen uit de podcast Kermis Iconen, een initiatief van de BOVAK. Kermis.nl heeft de inhoud in eigen woorden samengevat.